10.03.1976.

Katarina Sarić – umjetnica koja se ne povlači pred sitnim porazima

Biti žena u bilo koje istorijsko doba, bez obzira na geografski i duhovni prostor, verske, kulturne i bilo koje druge razlike, oduvek je bilo teško. Žene su kroz vekove podnosile veći teret na svojim nejakim plećima. Niko ih nije ni pitao da li to mogu, to se jednostavno podrazumevalo. Morale su da ćute i trpe. Da se povinuju. No žene su borci. Tom borbenošću su se posebno odlikovale žene sa Balkana, koje i dan-danas nastoje da isteraju svoju pravdu, da ne pokleknu i ne oslabe pod stegama jačeg i dominantnijeg, odavno utvrđenog kulturološkog i tradicionalnog okvira, te da ne ostanu u senci muškaraca. Da ne počnu rečenicu sa on / on i ja, već samo JA. Da se okrenu sebi i svom bogatom unutrašnjem svetu koji su oduvek pokušavali da im ospore, da ih ponize i ponište.

Jedna od tih „strašnih žena” našeg modernog (strašnog) vremena, balkanska, jugoslovenska, a svetska žena, jeste i crnogorska književnica, aktivistkinja i performerica Katarina Sarić. Njeno pregalništvo u borba za ženska prava, za slobodu stvaranja u domininantno muškom imaginarijumu našeg sveta, asocira na pregalništvo žena iz naše prošlosti, onih koje su nama prokrčile put. I kao što su to za nas činile neke velike žene naše istorije i kulture, tako danas, Katarina krči put budućim generacijama devojaka i žena, kojima tek predstoji borba.

Rođena je 1976. godine na Cetinju. Da se ne radi o samozvanoj nazovi umetnici koja samo želi da šokira publiku iz taštine, sujete i pokondirenosti skrećući pažnju na sebe i svoju umetnost, govori u prilog i činjenica da se radi o visokoobrazovnoj ličnosti, intelektualki, koja upravo tim svojim intelektom, znanjem i talentom pleni pažnju svoje okoline i publike zainteresovane za njeno stvaralaštvo.

Katarina Sarić je diplomirala filosofiju, a potom jezik i južnoslovenske književnosti na Filozofskom fakultetu u Nikšiću, a na Fakultetu političkih nauka u Podgorici završava postdiplomske studije iz socijalne politike i socijalnog rada. Piše društveno angažovanu poeziju, prozu i esejistiku. Književnica je, poetska provokatorka i performans umetnica. Iako je poeziju počela da piše u kasnijem periodu svog života, što je pomalo neuobičajena pojava, do sada je objavila 13 samostalnih izdanja, zastupljena je u brojnim antologijama, zbornicima, i objavljivana na svim važnijim regionalnim portalima. Književni radovi su joj prevedeni na engleski, grčki, makedonski, arapski, nepalski, bengalski, romski. Prva je crnogorska književnica čiji je intervju objavljen u renomiranom britanskom pesničkom magazinu The Poet.

Iz dosadašnjeg književnog opusa Katarine Sarić može se zaključiti da se radi o svestranoj umetnici, književnici, svetskoj putnici, feministkinji i aktivistkinji. Ona ne stvara umetnost, ona svoju umetnost živi, duboko proživljava i oživljava neke zaboravljene vrednosti, ugušene moralnim i svakim drugim potonućem, boreći se protiv muške predominacije te tradicionalnih stega koje su kroz vekove gušile žensku slobodu. I kroz svoju književnost, ali i kroz svoje performanse, Sarić pokušava da dopre do svakog bića, glasom pobunjene žene, ratnice, borkinje, ona progovara, vapi, vrišti, peva, buni se. U toj pobuni ona je predvodnica, žena koja se ne povlači pred sitnim porazima, već ona koja uvek hrabro ide napred.

Svojim smelim pesničkim izrazom i snagom intuitivnosti te hrabrog ličnog i umetničkog glasa, ona je već sada ostavila dubok trag na književnoj sceni regiona. Učestvovala je u brojnim umetničkim performansima: „A koja je tvoja dijagnoza?”, Biblioteka „Branko Miljković”, Beograd i Bulevar books, knjižara koja svira, Novi Sad, „Gola i Bosa”, UK „Parobrod”, Beograd, „A čije meso ti jedeš?”, Kulturni centar Grad, Beograd, „Krpljenje golog mesa”, Narodna biblioteka, Budva, „Настaнување на жената”, Makedonski internacionalni teatar ITI/Produkcija, Skoplj, „Poezija je na ulici”, Amfiteatar, Budva, „Neko nas snima” Dodest, KIC, Podgorica, “Shell” Međunarodni poetski festival “Speaking Up”, Versopolis poetska platforma, Kreativna Evropa i Evropska unija, „Na tri stuba kuće: Žena” – Festival ženske književnosti, Berane: I literatura ima žensko lice” pod sloganom ONE.

Posebno je bilo zapaženo predstavljanje, inače po autorkinom mišljenju možda i njeno najbolje delo, trilogija „Caligat in sole”, i to u organizaciji NVO Agora, a pod pokroviteljstvom Opštine Budva. Prisutna publika je imala prilike da postavlja pitanja i u živoj interakciji sa autorkom sazna njene stavove u pogledu tumačenja ličnosti i njihovih dela iz oblasti crnogorske književnosti i istorije.

Osim bavljenja književnim i umetničkim stvaralaštvom te društvenim aktivizmom, Sarić je uplovila i u uredničke vode, pokrenuvši ediciju pod naslovom „Vavilonska biblioteka” koja je objavila svoj prvi tom – izbor iz poezije 65 savremenih pesnika regiona. Ovaj književni zbornik na 500 strana koji je proizašao iz FB književne zajednice „Vavilonska biblioteka” zapravo ima za cilj da pokaže jedinstvo, ali i raznolikost pesnika sa prostora bivše Jugoslavije, te da oslika njihova književna stremljenja i izraze, koji su svakako raznovrsni, kako stilski, tako i tematski.

Govoreći o najnovijoj zbirci Katarine Sarić „Smrt Madam Dupin”, Dragana Erjavšek na najbolji mogući način sublimira esenciju stvaralačkog postupka i suštinu umetničkog bitisanja Katarine Sarić:

Realizovana u dva ciklusa, zbirka „Smrt madam Dupin“ levitira na potezu nekadašnje deklarativnosti i sadašnje inertne nepomirljivosti. Između dva procesa se promijenila samo svjesnost žene da je njena podređenost predodređena za vječitu borbu, za klijanje pobune koja se neće još dugo burno realizovati, ali u sitnim potezima guši ne samo patrijarhat, nego i predrasude. Posebno nježna posveta Simon De Bovoar u pjesmi „Moja žena“ nije posveta osobi, spisateljici, feministkinji, nego preobražaju. Bovoar je metafora glasa koji se (konačno) čuo, glasa koji je neočekivano uspio da prodre. Ova zbirka priziva i Marinu Cvetajevu, Aleksandru Kolontaj, Lu Salome, žene moćne i sposobne da svoje mjesto nađu među testosteronskim pisačima pravila, posebnije od jednakih, povlašćene u borbi za one ignorisane. U takvom društvu pjesnikinja ne laska sebi, nego prilikama u kojima je uopšte moguće zagospodariti stihovima i javno ih prezentovati.

Ko su u ovoj knjizi žene, a ko muškarci, ko su objekti, a ko subjekti, nije važno ni u poetskom okviru ni van njega. U stihotvornom dijalogu Katarine Sarić sa javnim i anonimnim likovima sva su osjećanja usmjerena ka osobama bez etiketiranja. „Bi“ ili „multi“ seksualnost koja se otvara kao pitanje na koje se ne mora odgovarati postaje u potpunosti način života koji nas se ne tiče jednako koliko nas se nije ticao prije čitanja zbirke. Ta otvorenost, zgusnutost ironije a širina procesa na kojima se rađa, može se uvijek tumačiti na više načina, ali pobuna će biti ista za svakoga ko se uglavi između redova ove zbirke-eseja.

Podsećanjem na velike, „strašne žene” naše i svetske kulture, Katarina Sarić evocira borbu žena za njihova prava, pre svega prava na dostojanstveni život, slobodu razmišljanja i donošenja odluka, nezavisnost, borbenost i vatrenost koje samo žena može da iznese, kao pokretač sveta, kao boginja, baka, majka, sestra, „ženskinja”, jednom rečju slobodno biće puno vrlina, ličnost za poštovanje i divljenje.


Povezano